نقد عکس

نقد عکس روزنامه قدس

نقد عکس 6

نگاه به عکسی از « نسیم شیخ نظامی » ؛ کشف مکانی متعالی در عکس

اگر این نظریه را که در عکاسی هر چیز مکان خود را از دست می دهد بپذیریم، آن گاه باید بر این آموزه نیز صحه گذاشت که عناصرو

عکس از حضور غایب آدمها خبر می دهد. به ما می گوید همین نزدیکی ها زندگی آرام و با متانتی در جریان است که ما نشانه هایی از آن را می توانیم در گوشه ای از این باغ پیدا کنیم. گویی عکاس پشت به روزمرگی، و رو به خلوتی بزرگ ایستاده است که همان معنا و مفهوم حیات است.عکس بی هیچ درنگی ما را به یاد جمله ای نغز از Paul Martin Lester می اندازد که: «عکاس به راستی آگاه است که لحظه های کوچک در زندگی، بیانگر حقایقی بزرگ تر هستند»

اشیایی که در عکسها ثبت می شوند به زندگی نوینی دچار می شوند که حاصل معنا بخشی و نامگذاری تازه عکاس بر آنهاست.
به عبارتی دیگر موضوع ها در مقابل دوربین تعلق خود را نسبت به مکانی که پیش از عکاسی، در آن قرار داشته اند، از دست داده و به حیاتی جدید مبتلا می شوند که از تجربه ها و شهود عکاس در زندگی برمی خیزد. در این عکسها عکاس نه به عنوان ناظر بی طرف و ثبت کننده ای مستند، که در هیأت یک «مؤلف» ظاهر می شود.
عکس «نسیم شیخ نظامی» فضایی خارج از محیط خانه را نمایش می دهد که خلوت و آراستگی مهم ترین ویژگی آن است. خالی بودن صحنه از حضور آدمها و به جا ماندن عناصر متعددی که بر حضور آنها دلالت می کند، رازی است که عکس را زیبا و معنادار کرده است. در برخورد با چنین عکسی دوست داریم به لایه های پنهانی عکس سفر و راز آن را کشف کنیم.
عکس، فضایی از یک باغ قدیمی را نشان می دهد، بخش اصلی کادر به تختی چوبی اختصاص پیدا کرده که نوع چینش بالشها و زیرانداز نشان از نظمی انسانی می دهد، نشان از حضور آدمهایی که تا همین چند لحظه قبل اینجا بوده اند. باغ بی هیچ میوه ای، اما آماده باروری در عمق تصویر دیده می شود و بار دیگر بر حضور آدمیانی در این صحنه دلالت می کند. نور و سایه روشن خورشید روی عناصر صحنه، زمانی برای فراغت، خلوت و آرامش را تداعی می کند و از این بابت در پیوندی نزدیک با مفهوم عکس است.
خصوصیت دیگری که در این عکس اهمیت زیادی دارد «عینیت» است. عکس بی اندازه واقعی و عینی است. انگار بی هیچ دخالتی در طبیعت و فضای پیرامون به صفحه حساس دوربین سپرده شده است تا حاوی پیام و احساسی خاص باشد. عینیت در چنین عکسی پیش از آنکه گول زننده باشد سعی در القای فضایی رؤیایی و غیر زمینی دارد و باید گفت در این مهم تا اندازه ای نیز موفق است.
البته عکس از عناصر اضافی در قاب در امان نمانده است و بررسی عکس این افسوس را در ما ایجاد می کند که ای کاش عکاس برای حذف یا پنهان کردن نردبان زرد رنگ در سمت چپ باغ و دکلهای مخابراتی در دورست تدبیری می کرد تا فضای رازگونه عکس و خلوت آن، دست نخورده باقی بماند.
خلوت و خلوص زندگی دراین عکس، مضمونی است که در اکثر عکسهای «نسیم شیخ نظامی» می بینیم. او عکاسی است که ضمن توجه دقیق به فرم و ترکیب بصری، بر تکنیک نیز مسلط است و آثار این عکاس جوان و خلاق مشهدی، از دغدغه های او نسبت به محیط زندگی خبر می دهد.
رمزگشایی تصویر
بظاهر عکس می کوشد به پیوندی میان طبیعت و اشیا بینجامد!
این نکته ای است که ترکیب و سازماندهی بصری عکس به ما می گوید. تقابل دو فضای طبیعی و مصنوعی در این عکس، دیدنی است؛ فضای درختان، خاک و دیوارهای کاه گلی در مقابل فضای مصنوعی ساخته شده با زیرانداز، پشتی های سنتی و بالش.
این تقابل زیبا اشاره ای ظریف به وام گیری انسان از طبیعت دارد، به صورتی که انسان در دست ساخته های خود از رنگها و نقوش حاکم در طبیعت بهره می برد و برای تکرار و بازآفرینی آنها تلاش می کند.

رنگ
عکس از حیث تنالیته و رنگ حاکم بر صحنه، احساسی خوشایند را از همنشینی قرمزها، زردها و سبزها ایجاد می کند. به این مسأله باید نور مناسب صحنه را نیز افزود که موجب ایجاد اکسپوزی زیبا شده است، اگرچه در سایه قرار گرفتن بخشی از درختان در پس زمینه، به از دست رفتن بافت آنها انجامیده، اما در واقع فضای جادویی عکس مدیون هوای نیمه ابری و تلالؤ نور خورشید از لابه لای ابرهاست. ابرها در چنین صحنه ای به مثابه یک تلطیف کننده بزرگ به کار آمده اند و درجه اشباع رنگها را تحت تأثیر قرار داده اند.
این نور تلطیف شده توسط ابرهای پراکنده در برخی از نقاط عکس به ایجاد بافتی زیبا انجامیده که شبیه نقاشی است.
استفاده آگاهانه عکاس از دیافراگم های بسته و هدایت نور از مرکز نوری عدسی به ایجاد خلوص در رنگها نیز کمک شایانی کرده است.

زاویه دید
محل قرارگیری دوربین بیش از آنکه در ترسیم پرسپکتیو و رابطه میان پیش زمینه و پس زمینه عکس نقش داشته باشد به تبیین فلسفه عکاس می پردازد.
زاویه دید بسیار باز دوربین به اختصاص بخش محدودی از تخت در پیش زمینه و نمای نامحدودی از درختان در پس زمینه انجامیده است، در چنین نمایی عکاس به عنوان ناظری که خود یکی از حاضران روی تخت است، معرفی می شود. از این زاویه دید می توان چنین استنباط کرد که عکاس در نقش یک «راوی منتظر» آشکار شده که در انتظار حضور آدمهای غایب صحنه (زندگی)اش است.

هدف و مؤخره
عکس از حضور غایب آدمها خبر می دهد. به ما می گوید همین نزدیکی ها زندگی آرام و با متانتی در جریان است که ما نشانه هایی از آن را می توانیم در گوشه ای از این باغ پیدا کنیم. گویی عکاس پشت به روزمرگی، و رو به خلوتی بزرگ ایستاده است که همان معنا و مفهوم حیات است.عکس بی هیچ درنگی ما را به یاد جمله ای نغز از Paul Martin Lester می اندازد که: «عکاس به راستی آگاه است که لحظه های کوچک در زندگی، بیانگر حقایقی بزرگ تر هستند»

نقد: کیارنگ علایی
عکس: نسیم شیخ نظامی
لینک مستقیم روزنامه قدس [PDF]

اخبار مرتبط